Bảo dưỡng Trạm biến áp định kỳ hằng năm là yêu cầu bắt buộc
Bảo dưỡng định kỳ là yêu cầu bắt buộc để ngăn ngừa sự cố, đảm bảo tuân thủ pháp lý, tối ưu tuổi thọ thiết bị và đảm bảo an toàn vận hành tuyệt đối cho hệ thống điện.
Bỏ qua việc bảo trì định kỳ đồng nghĩa với việc chấp nhận rủi ro. Một trạm biến áp hoạt động 24/7 phải chịu đựng các tác động liên tục từ môi trường (độ ẩm, nhiệt độ, bụi bẩn) và tải vận hành (dao động, quá tải, sóng hài).
Ảnh minh họa
Việc bảo dưỡng không chỉ là “lau chùi” thiết bị, mà là một quy trình kỹ thuật phức tạp nhằm:
- Ngăn ngừa Sự cố (Preventive): Phát hiện sớm các dấu hiệu hư hỏng (ví dụ: dầu nhiễm ẩm, tiếp điểm lỏng, rò rỉ, phóng điện cục bộ) trước khi chúng phát triển thành sự cố nghiêm trọng (cháy, nổ, mất điện).
- Đảm bảo Tuân thủ Pháp lý (Compliance): Các cơ quan quản lý nhà nước (Sở Công Thương, Cảnh sát PCCC) yêu cầu hồ sơ thí nghiệm định kỳ. Việc thiếu hồ sơ này có thể dẫn đến phạt hành chính hoặc đình chỉ hoạt động.
- Tối ưu Hóa Tuổi thọ (Longevity): Một máy biến áp được bảo dưỡng tốt có thể hoạt động 30-40 năm. Nếu không, tuổi thọ có thể giảm xuống chỉ còn 10-15 năm.
- Đảm bảo An toàn (Safety): Các thiết bị bảo vệ (rơ-le, máy cắt) phải hoạt động chính xác khi có sự cố. Bảo dưỡng định kỳ đảm bảo chúng luôn ở trạng thái sẵn sàng.
*Cơ sở Pháp lý & Tiêu chuẩn Áp dụng tại Việt Nam:
- Thông tư 39/2015/TT-BCT, Thông tư 39/2022/TT-BCT(sửa đổi bổ sung của Thông tư 39/2015/TT-BCT) : Quy định hệ thống điện phân phối, nêu rõ trách nhiệm của đơn vị quản lý vận hành trong việc kiểm tra, bảo dưỡng và thí nghiệm định kỳ.
- TCVN 6306:2006 (IEC 60076): Tiêu chuẩn quốc gia về Máy biến áp lực, đưa ra các yêu cầu kỹ thuật và phương pháp thí nghiệm.
- Quy trình của EVN: Các quy trình nội bộ của Tập đoàn Điện lực Việt Nam về vận hành, bảo dưỡng và thí nghiệm thiết bị điện, thường được áp dụng làm chuẩn mực cho các trạm biến áp công nghiệp.
- Luật Điện lực: Quy định chung về an toàn và vận hành hệ thống điện.
I.Quy trình Bảo dưỡng Trạm biến áp dầu (Phân loại theo Chu kỳ):
Ảnh minh họa chi tiết máy biến áp dầu có bình dầu phụ
- Bảo dưỡng Hàng ngày (nhân viên vận hành thực hiện):
Bao gồm 5 hạng mục chính: Kiểm tra nhiệt độ (OTI, WTI), kiểm tra mức dầu, kiểm tra rò rỉ, kiểm tra bộ thở (silica gel) và lắng nghe tiếng ồn bất thường.
Đây là các hạng mục kiểm tra trực quan do nhân viên vận hành trạm thực hiện:
- Kiểm tra Nhiệt độ: Theo dõi chỉ thị nhiệt độ dầu (OTI) và nhiệt độ cuộn dây (WTI). Bất kỳ sự tăng nhiệt đột ngột nào đều là dấu hiệu cảnh báo.
- Kiểm tra Mức dầu: Đảm bảo mức dầu trong bình dầu phụ (MOG) ở mức quy định.
- Kiểm tra Rò rỉ: Quan sát các vị trí gioăng, mặt bích, van xem có dấu hiệu rò rỉ dầu hay không.
- Kiểm tra Bộ thở (Silica Gel): Hạt silica gel phải có màu xanh dương. Nếu chuyển sang màu hồng hoặc tím, chúng đã no ẩm và cần được thay thế hoặc sấy khô ngay lập tức để ngăn hơi ẩm xâm nhập vào dầu.
- Kiểm tra Tiếng ồn: Lắng nghe tiếng kêu bất thường (ví dụ: tiếng “phóng điện” rè rè) từ máy biến áp hoặc tủ điện.
- Bảo dưỡng Hàng tháng:
Tập trung vào vệ sinh công nghiệp (vỏ máy, sứ cách điện, tủ điện), kiểm tra hệ thống thông gió, kiểm tra ống lót (sứ) và kiểm tra cốc dầu của bình thở.
- Vệ sinh Công nghiệp: Làm sạch bụi bẩn bên ngoài vỏ máy, sứ cách điện, tủ trung thế (RMU) và hạ thế (MSB). Bụi bẩn kết hợp với độ ẩm có thể gây phóng điện bề mặt.
- Kiểm tra Hệ thống Thông gió: Đảm bảo quạt thông gió của phòng trạm hoạt động tốt, lưới lọc không bị bám bụi.
- Kiểm tra Ống lót (Sứ cách điện): Kiểm tra xem có vết nứt, vỡ, hoặc bám bẩn quá mức trên các sứ đầu vào/ra.
- Kiểm tra Bình thở: Kiểm tra mức dầu trong cốc dầu của bình thở.
- Bảo dưỡng 6 tháng (Thường kết hợp với Thí nghiệm):
Gồm các hạng mục kỹ thuật không cắt điện: siết lại các tiếp điểm, kiểm tra quạt làm mát (nếu có) và quan trọng nhất là quét camera nhiệt để phát hiện điểm nóng.
- Siết lại Tiếp điểm: Kiểm tra và siết lại tất cả các đầu nối cáp, thanh cái (busbar) tại tủ MSB và đầu cực máy biến áp. Các tiếp điểm lỏng lẻo sẽ gây phát nhiệt, là nguyên nhân hàng đầu của các vụ cháy nổ.
- Kiểm tra Quạt làm mát (cho MBA công suất lớn): Kiểm tra hoạt động của hệ thống quạt làm mát cưỡng bức (ONAF/OFAF).
- Kiểm tra Nhiệt (Camera Nhiệt): Đây là phương pháp chẩn đoán không cắt điện hiệu quả nhất. Kỹ sư KTH sẽ dùng camera nhiệt quét toàn bộ TBA để phát hiện các “điểm nóng” (hot spots) tại các đầu nối lỏng, tiếp điểm aptomat, hoặc máy cắt đang quá tải.
- Bảo dưỡng Hàng năm (Bắt buộc Cắt điện & Thí nghiệm)
Đây là đợt bảo dưỡng bắt buộc phải cắt điện, bao gồm vệ sinh tổng thể, kiểm tra cơ khí (máy cắt, OLTC), siết lực toàn bộ thanh cái và thực hiện các thí nghiệm chuyên sâu.
Đây là đợt bảo dưỡng toàn diện và quan trọng nhất, bắt buộc phải được thực hiện bởi đơn vị có chức năng thí nghiệm điện và năng lực kỹ thuật cao.
Các hạng mục chính bao gồm:
- Vệ sinh Tổng thể: Vệ sinh toàn bộ bên trong và ngoài các tủ điện (RMU, MSB), máy cắt, và bề mặt máy biến áp bằng dung dịch chuyên dụng.
- Kiểm tra Cơ khí:
- Vận hành thử cơ cấu đóng/cắt của máy cắt không khí (ACB), máy cắt chân không (VCB).
- Kiểm tra bộ điều chỉnh điện áp dưới tải (OLTC) nếu có.
- Bôi trơn các bộ phận chuyển động.
- Siết lực (Torque): Dùng cờ-lê lực siết lại toàn bộ hệ thống thanh cái, đầu cốt cáp theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật
- Thí nghiệm Kỹ thuật Chuyên sâu(mục II) :
II.Các Hạng mục thí nghiệm kỹ thuật bắt buộc hằng năm:
Ảnh minh họa nguồn https://mbt.com.vn/
- Thí nghiệm Dầu Máy biến áp
Tập trung vào 3 chỉ số chính: Điện áp đánh thủng (BDV) để kiểm tra cách điện, Hàm lượng nước (PPM) và Phân tích Khí hòa tan (DGA) để ‘chẩn đoán’ sức khỏe bên trong máy.
Dầu máy biến áp vừa làm mát vừa cách điện. Chất lượng dầu suy giảm là mối đe dọa trực tiếp đến tuổi thọ MBA.
- Kiểm tra Điện áp Đánh thủng (BDV): Đo khả năng cách điện của dầu. Nếu giá trị BDV thấp (theo TCVN), dầu đã bị nhiễm ẩm hoặc tạp chất.
- Kiểm tra Hàm lượng Nước (PPM): Độ ẩm cao làm giảm BDV và đẩy nhanh quá trình lão hóa giấy cách điện.
- Phân tích Khí hòa tan (DGA – Dissolved Gas Analysis): Đây là phép thử quan trọng nhất.
- Khi có sự cố bên trong MBA (như quá nhiệt, phóng điện cục bộ), vật liệu cách điện và dầu sẽ phân hủy, sinh ra các khí (H2, CH4, C2H4, C2H2…).
- Bằng cách phân tích tỷ lệ các khí này, KTH ELECTRIC có thể “chẩn đoán” chính xác loại sự cố đang âm thầm diễn ra bên trong máy, ngay cả khi nó chưa biểu hiện ra bên ngoài. Đây là công cụ cốt lõi của bảo trì dự đoán (PdM).
- Nếu kết quả DGA hoặc BDV không đạt, KTH ELECTRIC cung cấp dịch vụ lọc dầu máy biến áp chuyên sâu để phục hồi đặc tính cách điện của dầu.
- Thí nghiệm Máy biến áp (MBA)
Ảnh minh họa
Bao gồm đo điện trở cách điện (Megger), đo điện trở một chiều cuộn dây, đo tỷ số biến (TTR) và đo dòng không tải để đánh giá tình trạng lõi thép và cuộn dây.
- Đo Điện trở Cách điện (Megger): Kiểm tra tình trạng cách điện giữa các cuộn dây (Cao-Hạ, Cao-Vỏ, Hạ-Vỏ). Giá trị thấp cho thấy cách điện bị ẩm hoặc lão hóa.
- Đo Điện trở Một chiều Cuộn dây: Phát hiện các kết nối lỏng lẻo hoặc đứt gãy bên trong cuộn dây.
- Đo Tỷ số Biến (TTR): Đảm bảo không có sai lệch trong cấu trúc cuộn dây ở tất cả các nấc của bộ OLTC/DETC.
- Đo Dòng không tải & Tổn hao không tải: Đánh giá tình trạng lõi thép.
- Thí nghiệm Thiết bị Đóng cắt & Bảo vệ
Kiểm tra ‘bộ não’ của trạm, bao gồm thí nghiệm rơ-le, kiểm tra thời gian đóng/cắt của máy cắt (ACB/VCB) và đo điện trở hệ thống tiếp địa (phải < 4 Ohm).
- Máy cắt (VCB, ACB): Đo thời gian đóng/cắt, điện trở tiếp xúc. Đảm bảo máy cắt (thường được gọi là Aptomat) ngắt được dòng sự cố đủ nhanh.
- Rơ-le Bảo vệ (Protection Relays): Đây là “bộ não” của hệ thống. Phải thí nghiệm (inject dòng/áp giả lập) để kiểm tra xem rơ-le có tác động chính xác tại các giá trị cài đặt (quá dòng, chạm đất, so lệch…) hay không.
- Tủ Trung thế (RMU): Kiểm tra cơ cấu, liên động, chỉ thị và cách điện.
- Hệ thống Tiếp địa: Đo điện trở nối đất. Giá trị phải đủ nhỏ (thường < 4 Ohm) để đảm bảo an toàn cho người và thiết bị khi có chạm chập.
III.Quy định An toàn Khi Bảo dưỡng Trạm biến áp:
Mọi quy trình bảo dưỡng đều phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình 5 bước theo tiêu chuẩn an toàn điện Việt Nam:
- Khảo sát & Lập phương án: Lập phương án cắt điện, biện pháp an toàn, và chuẩn bị phiếu công tác.
- Cắt điện & Cách ly: Cắt điện hoàn toàn (từ phía cao thế và hạ thế), khóa liên động (LOTO – Lockout/Tagout).
- Kiểm tra Không còn điện: Dùng sào thử điện cao thế chuyên dụng để xác nhận tất cả các phần tử đã được cắt điện hoàn toàn.
- Tiếp địa Di động: Thực hiện tiếp địa lưu động tại nơi làm việc (phía trước và phía sau) để xả điện tích dư và bảo vệ nếu có đóng điện nhầm.
- Treo biển báo & Rào chắn: Khoanh vùng khu vực làm việc, treo biển “Cấm đóng điện, có người đang làm việc”.
Chỉ sau khi hoàn thành 5 bước này, đội ngũ kỹ thuật mới được phép bắt đầu công việc.
Tham khảo nguồn : https://kth-electric.com/